Osiedle z charakterem – geneza malowanych bloków
Zaspa, gdańskie osiedle z wielkiej płyty, przez lata kojarzyła się głównie z monotonną architekturą lat 70. i 80. XX wieku. Punktem zwrotnym okazał się projekt „Malowane bloki Zaspy”, zainicjowany w 2009 roku przez Fundację „Wspólnota Gdańska” oraz lokalnych artystów. Jego celem było przełamanie szarości betonowych elewacji i nadanie dzielnicy nowej tożsamości. Dziś Zaspa to prawdziwa plenerowa galeria – ponad 30 wielkoformatowych murali zdobi ściany bloków, tworząc jeden z najciekawszych szlaków sztuki ulicznej w Polsce. Malowidła powstawały sukcesywnie, często w ramach międzynarodowych festiwali (np. Monumental Art), a ich autorami są zarówno polscy twórcy, jak i artyści z zagranicy. Każdy mural opowiada inną historię – od abstrakcyjnych kompozycji po realistyczne portrety i sceny nawiązujące do gdańskiej tradycji.
Najciekawsze murale i ich historie
Spacer po Zaspie warto rozpocząć od bloku przy ulicy Pilotów 10, gdzie znajduje się jeden z pierwszych murali – „Kobieta z kotem” autorstwa Grupy Twożywo. To pełne ciepła przedstawienie, które od razu zwraca uwagę przechodniów. Kolejnym punktem obowiązkowym jest ściana przy ulicy Dywizjonu 303 – gigantyczny portret Marii Skłodowskiej-Curie, namalowany przez Piotra Janika. Artysta wykorzystał charakterystyczną fakturę płyty, by dodać dziełu głębi.
Nie można pominąć także muralu „Gdańskie Lwy” przy ulicy Żwirki i Wigury – praca hiszpańskiego artysty Borondo łączy elementy heraldyczne z nowoczesnym stylem. Z kolei przy ulicy Meissnera 4 zobaczymy abstrakcyjną kompozycję NeSpoon, inspirowaną koronkami i haftami kaszubskimi. Wśród murali znajdziemy też dzieła związane z historią miasta – na przykład przy ulicy Pilotów 7 widnieje scena przedstawiająca żurawia gdańskiego, namalowana przez grupę Etam Cru. Warto zwrócić uwagę na różnorodność technik: od sprayu po farby akrylowe, a także na to, jak artyści wkomponowują w malowidła okna, balkony czy drzwi, czyniąc je integralną częścią kompozycji.
Jak zaplanować spacer?
Najlepszym punktem startowym jest pętla tramwajowa „Zaspa” (linie 3, 5, 8, 10). Stamtąd, kierując się na północ, wchodzi się w głąb osiedla. Trasa liczy około 3–4 kilometrów i zajmuje od 1,5 do 2 godzin, w zależności od tempa i liczby przystanków na zdjęcia. Aby nie ominąć najważniejszych dzieł, warto skorzystać z mapy dostępnej w aplikacji „Gdańskie Murale” lub pobrać broszurę z punktu informacji turystycznej. Poniżej lista rekomendowanych murali w kolejności spaceru:
- ul. Pilotów 10 – „Kobieta z kotem” (Twożywo)
- ul. Dywizjonu 303 – portret Marii Skłodowskiej-Curie (Piotr Janik)
- ul. Żwirki i Wigury – „Gdańskie Lwy” (Borondo)
- ul. Meissnera 4 – abstrakcja koronkowa (NeSpoon)
- ul. Pilotów 7 – żuraw gdański (Etam Cru)
- ul. Dywizjonu 303 2 – mural „Marynarz” (Sainer)
Spacer najlepiej wykonać w suchy, pochmurny dzień – światło rozproszone nie tworzy ostrych cieni, które mogłyby zakłócać odbiór detali. Po drodze mijamy też osiedlowe skwery i place zabaw, które same w sobie są przykładem udanej rewitalizacji przestrzeni. Warto zabrać ze sobą lornetkę – niektóre detale na wyższych kondygnacjach są widoczne tylko z daleka. Na zakończenie spaceru można odpocząć w jednej z okolicznych kawiarni, np. przy ulicy Chrobrego, gdzie często organizowane są wystawy poświęcone sztuce ulicznej. Zaspa udowadnia, że blokowisko może stać się żywym muzeum, dostępnym dla każdego bez biletu i ograniczeń czasowych.